خون و فراورده های خونی

نوشته شده توسط گروه نویسندگان مادر وکودک. ارسال در تشخیص ودرمان:خون شناسی

 

خون که شامل گلبول های قرمز، گلبول های سفید، آنتی بادی های مختلف ،پلاکت و ترکیبات ضد انعقادی و بسیاری از عناصر دیگر است از محصولات پرمصرف در طب نوین می باشد.در این مقاله به زبان ساده در مورد اجزاء مختلف خون ، نحوه تهیه ، فراوری و مصرف آن ها بحث می شود.

 

فرآورده(component): به محصول گرفته شده از فراورده اصلی(خون کامل) گفته میشود.فراورده ها به دو دسته تقسیم میشوند:فراوردههای سلولی و پلاسمایی

گلبولهای قرمز خون:فراورده خونی که به واسطه برداشت بخش بیشتر پلاسما(250-200) از یک واحد خون کامل رسوب شده یا سانتریفیوژشده بدست میاید.

گلبولهای قرمز دارای همان حجم گلبول قرمز خون کامل هستند و در نتیجه ظرفیت حمل اکسیژن آنها مشابه خون کامل است اما حجم کلی خون به طور چشمگیری کاهش می یابد.

شستشوی گلبول قرمز:گلبولهای قرمزی که در معرض شستشو و فرایند سانتریفیوژ قرار میگیرند تا پلاکتها ٰپلاسما و اکثر گلبولهای سفید از گلبول قرمز جدا شوند.

آنافیلاکسی(Anaphylaxia):واکنشهای آلرژی زا به مواد خارجی که همراه با تب و سرخی پوست ٰ خارشٰ کهیرٰ تنگی یا فشردگی قفسه سینه ٰ کاهش فشار و مرگ است.

گلبولهای قرمز منجمد احیا شده:گلبولهای قرمزی که با افزوذه شدن معرفها قادر به حفظ غلظت ATP و2,3DPG در فراورده های گلبولهای قرمز ذخیره شده میشوند.

برای ادامه بقای سلولها میزان مناسب این مواد جهت سوخت و ساز و اکسیژن رسانی به بافتهالازم است.

آنتی ژن های لکوسیت انسانی(HLA):آنتی ژنهای گلیکو پروتئینی میباشند که در سطح کلیه سلولهای هسته دار بدن از جمله اکثر سلولهای موجود در گردش خون ٰ لنفوسیتهاٰ منوسیتها ٰ گرانولوسیتها و پلاکتها وجود دارند.

پلاکت ها:عناصر سلولی هستند که بوسیله سانتریفیوژ افتراقی از خون کامل اهدایی (پلاکتهای راندم) جدا شده و برای درمان بیماران مبتلا به اختلالات کیفی و کمی پلاکت مورد استفاده قرار میگیرند.پلاکتهای تک واحدی را به روش آفریزیس نیز میتوان تهیه کرد ٰ این پلاکتها برای بیمارانی که نیاز به فراوردههای سازگار HLA دارند مفید است.

پلاسمای تازه منجمد(Fresh Frozen Plasma):پلاسمای جدا شده از خون کامل طی 8 ساعت پس از زمان اهدا و منجمد کردن آن در دمای 18- درجه سانتیگراد یا کمتر میباشد.این مراحل میزان فاکتورهای پایدار و ناپایدار این فراورده را به مدت یکسال حفظ میکند.

گرانولوسیت ها: فراورده ای که از یک اهداکننده توسط تکنیک آفریزیس تهیه میشود.این فراورده حاوی گرانولوسیتها ٰمیزان متغیری لنفوسیت ٰ پلاکت و گلبول قرمز معلق در 250میلی لیتر پلاسما میباشد.

BLOODCOMPONENTSSTANDARDSPECIALIZEDWholeblood

   فراورده های گلبول قرمز:

خون کامل:بسته به روش جمع آوری یک واحد خون کامل حاوی 550-350 میلی لیترخون به اضافه محلول ضدانعقاد\نگهدارنده مصرف شده در طی فرایند خونگیری با نام مناسب فراورده نظیر CPDA-1 (سیترات فسقات دکستروزآدنین)است.اداره نظارت بر مواد دارو وغذا آمریکا (FDA) تمام محلولهای ضد انعقاد/نگهدارنده را باید تایید کرده باشد.

دمای نگهداری خون کامل مطابق طول عمر مفیدحساب شده 1تا 6 درجه سانتیگراداست.تعیین طول عمر مفید و تاریخ انقضا واحد گلبول قرمز ویا خون کامل بر اساس این معیاراست که حداقل 70 درصد گلبول قرمز تزریق شده طی 24 ساعت پس از انتقال به گیرنده به حیات خود ادامه دهند.مدت زمان استفاده از خون کامل بسته به محلول ضد انعقاد /نگهدارنده که در طی فرایند خونگیری استفاده میشود متفاوت است.

خون کامل دارای هماتوکریت 30 تا 40 درصد است و در بیمارانی که دارای علایم کاهش ظرفیت حمل اکسیژن همراه با هیپوولمی شدید که منجر به شوک میشودٰکاربرد دارد.در روش انتقال خون امروزی که اساس بر فراورده درمانی است بطور کامل از خون کامل کمتر استفاده میشود.بیمارانی که خون کامل در گذشته دریافت میکردند اکنون با فراوردههای اختصاصی توام با محلولهای ضد انعقاد (در صورت نیاز) درمان میشوند و مصرف اصلی خون کامل برای انتقال اتولوگ است.

خون تازه:خون کامل تازه ممکن است برای بیماران خاصی نظیر نوزادان درخواست شود.هرچند ارائه دلیل موجه برای استفاده از خون تازه مشکل استٰ اما علت استفاده از آن را میتوان دارا بودن بالاترین ظرفیت حمل اکسیژن دانست.زیرا خون تازه حاوی حداکثر میزان 2 و3 DPG و حداقل میزان مواد دفعی مانند پتاسیم در مقایسه با خون کهنه است در اکثر گیرنده های خون میزان 2و3 DPG مشکل افرین نیست چرا که 12 تا24 ساعت پس از انتقال به حد طبیعی باز میگردد. نگرانی در رابطه با میزان 2و3 DPG ومیزان پتاسیم در نوزادان نارس و بیماران مبتلا به نارسایی عملکرد قلب ٰ شوک خونریزی دهنده یا بیماری شدید ریوی حائز اهمیت است.

گاهی اوقات خون تازه برای نوزادان بکار میرود زیرا نوزادان دارای درصد بالای هموگلوبین جنینی هستند و این نوع هموگلوبین بخوبی هموگلوبین بالغین اکسیژن را در بافتها آزاد نمیکند و میزان3و2 DPGآنها در شرایط معینی نظیر اختلال تنفسی به شدت کاهش می یابد .علاوه بر این چون خون تزریقی بخش بزرگی از خون نوزاد را تشکیل میدهد ٰ خون تازه کمتر از 7 روز با میزان زیاد 2و3 DPG حائز اهمیت بالینی است.بر همین اساس تعویض خون روش دیگری است که برای استفاده از خون کمتر از 7 روز مناسب است.

افزایش پتاسیم به علت وجود پتاسیم موجود در خون ذخیره شده بندرت پیش میاید.اما بیماران مبتلا به کاهش فشار خون ٰ اسیدوز و یا افرادی که حجم بالایی از خون دریافت میکنند از این قاعده مستثنی هستند .

امروزه تعریف خون تازه ممکن است متفاوت باشد.در بانکهای خون جدید و امروزی آزمایشات گسترده ای بر روی فراوردههای خونی قبل از انتقال آنها به منظور حصول اطمینان از ایمنی کامل آنها انجام میشود . به همین دلیل انتقال خون مناسب و ایمن کمتر از72 ساعت بعد از خونگیری مشکل است ٰ از خونی که 3 تا 7 روز از زمان جمع اوری آن بیشتر نگذشته برای بیماران خاصی که نیاز به خون تازه دارند میتوان استفاده نمود.

گلبولهاي قرمز:گلبولهاي قرمز با حذف كامل پلاسما از يك واحد خون كامل بدست مي آيند.از آنجايي كه خون كامل وزن مخصوص بيشتري نسبت به پلاسما دارد بواسطه سانتريفيوژ كردن گلبولهاي قرمز در پايين ترين قسمت كيسه خونگيري قرار ميگيرند.

سپس پلاسما از بالاي كيسه اصلي برداشته و به كيسه اقماري انتقال داده ميشود.از اين پلاسما ميتوان براي تهيه ساير فراوردهها استفاده كرد.اين عمل جداسازي پلاسما از خون كامل ممكن است هر زماني در مدت استاندارد و قبل از تاريخ انقضا انجام شود.

نام محلولهاي ضدانعقاد /نگهدارنده بكاررفته در كيسه اوليه همراه با گلبولهاي قرمز ذكر ميشود.براي گلبولهاي قرمز همراه با CPDA-1 در كيسه اوليه برچسب گلبولهاي قرمز CPD-1 استفاده ميشود.هماتوكريت نهايي گلبولهاي قرمزنبايد بيشترذ از 80 % باشد و بايد در دماي 1 تا 6 درجه سانتيگراد نگهداري شوند.

چناچه پلاسما بواسطه كيسه اقماري متصل به كيسه اصلي يا به روش استريل از گلبولهاي قرمز جدا شوند گلبولهاي قرمز داراي همان طول عمر مفيدي هستند كه فراورده خون كامل اصلي دارند.

به هر حال چنانچه به هر علتي استريل كيسه اوليه خونگيري از بين برود گلبولهاي قرمز تا 24 ساعت قابل مصرف خواهند بود.

گلبولهاي قرمز خون به دليل اينكه بدون تحميل حجم غيرضروري ‘ ظرفيت اكسيژن رساني مورد نياز را فراهم ميكنند‘ترجيحا براي بيماران مبتلا به كم خوني علامتدار بكار ميروند .

همچنين از گلبولهاي قرمز براي تعويض خون نوزادان استفاده ميكنند.

محلولهاي اضافي:با استفاده از محلولهاي اضافي طول عمر يك واحد گلبول قرمز را تا 42 روز ميتوان افزايش داد.يك محلول اضافي AS)(َ شامل دكستروز‘آدنين‘سديم كلريد و يا فسفات سديم منوبازيك)َAS-3) يا مانيتول سديم منوبازيك(AS-5وAS-1) است.همچنين AS-3 شامل سيترات سديم و اسيد سيتريك است.

براي آماده كردن فراورده تا حد ممكن پلاسما را از واحد خون كامل جدا ميكنند.پلاسما وارد كيسه خالي ميشود.بدليل اينكه پلاسما از خون گرفته شده است‘ AS به گلبول قرمز اضافه ميشود.تقريبا 100 تا 110 ميلي ليترAS به گليول قرمز اضافه ميشود تا ميزان هماتوكريت خون به 55%-65% برسد.

شستشوي گلبولهاي قرمز:با شستشوي گلبول قرمزتقريبا تمام پلاسما ‘لكوسيت و پلاكتهاي واحد اصلي از بين ميروند.شستشوي گلبول قرمز يا بواسطه شويندههاي سلولي خودكاريا بواسطه سانتريفيوژ كردن انجام ميشود.سپس گلبولهاي با حجم زيادي سالين مخلوط ميشوند ‘مخلوط سالين و سلول سانتريفيوژ ميشوند و محلول رويي برداشته ميشود.

فرايند شستشو باغث حذف تقريبا 99% از پروتئين هاي پلاسما و تا 20% از گلبولهاي قرمز ميشود و بسته به روش كار‘شستشو باعث از بين بردن %95-%70 از لكوسبتها ميشود.

پس از فرايند شستشو‘گلبول قرمز در محلول سالين نرمال 85/0% قرار ميگيرد.بخاطر اينكه كيسه خونگيري اوليه براي فرايند شستشو باز ميشود‘گلبول قرمز شسته شده داراي نيمه عمر 24 ساعت پس از اتمام كار خواهد بود.

مصرف گلبول قرمز شسته شده از ارزش خاصي در كاهش تب و واكنشهاي حساسيت پوستي و همچنين در بيماراني كه آنتي بادي عليه پروتئين هاي پلاسما توليد ميكنند برخوردار است. به دليل اينكه شستشوي گلبولهاي قرمز باعث حذف پروتئين پلاسما ميشود .

اين فراورده براي افرادي كه آنتي بادي بر عليه پروتئينهاي پلاسما يي دارند كاربرد ويژه دارد.

پلاكت ها:پلاكتها نقش عمده اي در هموستاز طبيعي بواسطه ترميم پارگي ديوار رگهاي خوني كوچك و آزاد سازي فسفو ليپيد و ساير فراوردههاي رها شده كه جهت هموستاز در بدن لازم هستند‘ايفا ميكنند.

پلاكتها حاوي مقداري فاكتور اتصالي VlllوV انعقادي ميباشند كه متعاقب انتقال خون آزاد شده و به هموستاز خون كمك موثري ميكنند .طول عمر مفيد پلاكت بستگي به يك سري عوامل نظير ميزان پلاكت‘حجم پلاسما ‘حفظ دماي مناسب در طي نگهداري تكان دادن پيوسته در طول نگهداري ‘نفوذپذيري پلاستيك مصرف شده در كيسه نگهداري و PH دارد.

PlasmaDerivativesTheyarepreparedinfractionationcentresfromplasmapools.Albumin

پلاسمای تازه منجمد(FFP)

پلاسما تازه منجمد،پلاسمایی است که از یک واحد خون کامل جدا شده و در دمای 18 ـ درجه سانتیگراد یا بیشتر منجمد میشود .

انجماد با قرار دادن پلاسما ذر حمام(اتانول/یخ خشک) یا (انتی فریز-یخ خشک) بین لایه های یخ خشک و در داخل فریزر با دمای 65- درجه سانتیگراد یا بیشتر انجام میشود .

چنانچه پلاسما در یک حمام مایع قرار گیرد مطابق استانداردهای AABB این کیسه باید از فعل وانفعالات شیمیایی محفوظ باشد نگهداری این فراورده دردمای 18- درجه سانتیگراد یا کمتر، باعث پایداری فاکتورهای انعقادی به مدت یکسال پس از زمان خونگیری میشود.

فراورده نهایی نام (پلاسمای تازه منجمد) را میگیرد.

برچسب گذاری بر روی فراورده شامل حجم پلاسما و مشخصات ماده انعقادی نگهدارنده مصرف شده میباشد.

FFP حاوی پروتئینهای پلاسمایی همراه با کلیه فاکتورهای انعقادی از جمله فاکتورهای ناپایدارv وvlll میباشد.نیازهای بالینی حقیقی FFP نسبتا محدود میباشد. استفاده از این فراورده

براساس جایگزینی همه فاکتورهای انعقادی محلول یا هریک از فاکتورهای سیستم فیبرینولیتیک یا مهارکننده های انعقادی نظیر آنتی ترومبین lll میباشد .

ازFFP نباید به عنوان افزایش دهنده حجم خون استفاده کرد زیرا فراورده های ایمن و ارزانتری در دسترس میباشد.

ذوب FFP برای انتقال:در مراکز انتقال خون بواسطه ذوب فراورده منجمد در دمای 37-30درجه سانتیگراد در حمام آب گرم یا در وسایل ذوب کننده میکروویو FFP را آماده می کنند. اگر ذوب کردن در حمام آب گرم صورت گیرد باید مواظب بود تا آب وارد کیسه نشود. اگر این فراورده برای جایگزینی فاکتورهای ناپایدار تزریق شود ، باید در دمای 6-1درجه سانتیگراد نگهداری شود و پس از ذوب کردن در مدت زمان کمتر از 24 ساعت باید تزریق شود.

                                      

 

فراورده

دمای نگهداری

فرآورده

دمای نگهداری

خون کامل

6-1سانتی گراد

پلاسما کاهش یافته با مواد محافظت کننده در سرما

<-18

اشعه شده

6-1سانتی گراد

گلبول های قرمز

6-1سانتی گراد

ذوب شده

6-1سانتی گراد

با کاهش لکوسیت

6-1سانتی گراد

پلاسمای مایع

6-1سانتی گراد

تحت اشعه قرار گرفته

6-1سانتی گراد

AHF

<-18

منجمد در گلیسرول /40

6-1سانتی گراد

ذوب شده

20تا24سانتی گراد

منجمد در گلیسرول 20درصد

6-1سانتی گراد

پلاسما ذخیره شده

<-18

گلیسرول زدایی

6-1سانتی گراد

احیا شده

6-1سانتی گراد

ذوب شده

6-1سانتی گراد

فرآورده های پلاسمایی

 

پلاکت ها (تمام فراورده های پلاکتی باید بطور مداوم در طی مدت زمان نگهداری هم زده شوند)

20تا24سانتی گراد

20تا24سانتی گراد

پلاسمای تازه منجمد شده

<-18

پلاکت ها (که خون از خون کامل یا آفرزیس تهیه شده)

ذوب شده

6-1سانتی گراد

اشعه شده

20تا24سانتی گراد

پلاسمای منجمد 24ساعت پس از اهدا

<-18

با کاهش لکوسیت

20تا24سانتی گراد

ذوب شده

6-1سانتی گراد

سیستم باز

گرانولوسیت

اشعه شده

20تا24سانتی گراد

20تا24سانتی گراد

20تا24سانتی گراد

حمل ونقل فراورده های خونی:

برای حفظ فرآورده های خونی مناسب ومفید برای انتقال ،هر فرآوردهای دارای تجهیزات مخصوص حمل ونقل از یک سازمان به سازمان دیگر است ،که باید کنترل وثبت شوند ودر تمام مراحل حمل ونقل باید سلامتی وفیزیولوژی مناسب فرآورده تضمین شود.

حمل ونقل گلبولهای قرمز:

مطابق با استانداردهای بین المللی خون کامل که برای انتقال یا تهیه گلبول قرمز استفاده میشود در طی مدت زمان حمل ونقل باید در دمای 1تا 10درجه سانتی گراد نگهداری شوند .تمام فرآورده های گلبول قرمز نیز باید در زمان حمل ونقل برای حفظ کارآیی RBCدر دمای 1تا 10درجه سانتی گراد نگهداری شوند .

بهترین روش برای حفظ این دما استفاده از یخ مرطوب است که بالای خون حمل ونقل قرار گیرد.این عمل باعث میشود که هوای سرد به سمت پایین برود وحول واحد حرکت کند .یخ نباید بطور مستقیم در تماس با واحد خون باشد چرا که باعث همولیز واحد های خونی می شود .یک جانشین یخ مرطوب ،بسته های خنک کننده بالینی است.معمولا مخزن حمل ونقل دارای جعبه های مقوایی عایق بندی شده است که قبلا باید در مورد حفظ دما نشت ومقاومت در مقابل شرایط متغیر متنوع که ممکن است در طی مدت انتقال فرآورده رخ دهد ،آزمایش شده باشند.

به منظور کنترل دمای واحدهای خونی در طی حمل ونقل ،تکنولوژیست های بانک خون از چندین روش استفاده می کنند .

روش ارزان واسان تعیین دمای خون هنگام ورود به مرکز دریافت کننده خون میباشد.در این روش ،انتهای حساس دما سنج را بین دو کیسه خون بروش ساندویچی قرار داده و آنها را با باندهای لاستیکی مجهز میکنند سپس کیسه های ساندویچی را به مخزن حمل کننده منتقل میکنند و دمای بین دو کیسه را پس از حداقل 5 دقیقه یادداشت میکنند.

چنانچه دما در محدوده قابل قبول قرار نداشت ،غیر قابل استفاده خواهد بود.

دمای حمل خون برای پلاکتها یا فراوردههایی که در دمای اتاق نگهداری میشوند باید بین   24-20 درجه سانتیگراد باشد،دمای اتاق باید به صورتی باشد که عملکرد فراورده به مخاطره نیافتد.

برای حمل ونقل گلبولهای قرمز منجمد باید از روشی استفاده کرد که وضعیت انجماد سلولها حفظ شود .

بدین صورتی که در مخزنهای کاملا عایق شده و مخصوص حمل ونقل از یخ خشک استفاده میشود .یخ خشک را در بالا وته مخزن و همچنین در اطراف فراوردهها قرار میدهند تا مطمئن شوند دمای مناسب وکافی برای فراورده مهیا شده است.

برای جلوگیری از ترکیدگی و شکسته شدن فراوردههای خونی منجمد باید از مواد بالشتکی (مانند کیسه های هوایی پلاستیکی ، کیسه های حبابی) استفاده کرد.به هر حال باید مراقب بود که این کیسه ها مانع منجمد شدن فراورده ها نشوند.

حمل و نقل پلاکتها و گرانولوسیت ها :

کلیه فراورده های پلاکتی و گرانولوسیتی در دمای بین 24-20 درجه سانتیگراد نگهداری میشوند.مخزنهای عایق بندی شده برای حفظ دمای مطلوب فراوردهها در نظر گرفته شده اند همچنین مواد سردکننده شیمیایی برای حفظ این فراوردهها در دمای مطلوب در طی مدت حمل و نقل موجود است.هرگز از یخ مرطوب برای حمل این فراوردهها استفاده نمیشود.

در طی مدت نگهداری، پلاکتها باید مدام هم زده شوند تا تبادل گازی صورت گیرد و از تجمع پلاکتها جلوگیری شود.البته طبق استانداردهای AABB در مدت 24 ساعت حمل و نقل پلاکت از مرکز جمع آوری خون به مرکز دیگر،تاثیری بر عملکرد پلاکت نمیگذارد.

به هر حال چنانکه وقفه 2 ساعته یا بیشتر در هم زدن پلاکت بوجود آید پلاکتها آسیب شدیدی می بینند.

حمل ونقل فراورده های پلاسمایی :

حمل ونقل فرآورده های پلاسمایی بسته به نوع فراورده دارای تنوع دمایی در نگهداری است.فراورده های پلاسمایی نظیر پلاسما تازه منجمد،ماده محافظت کننده در برابر سرما پلاسما و کرایو طی حمل فرآورده ها باید در وضعیت منجمد نگهداری شوند.مشابه با گلبولهای قرمز ،معمولا این فراورده ها را با یخ خشک داخل مخزنی عایق بندی شده حمل میکنند.

دمای فرآورده هایی مانند FFP ذوب شده ،پلاسمای مایع و دیگر انواع پلاسمای ذوب شده بین 10-1 درجه سانتیگراد به همان روشی که درباره فرآورده های گلبول قرمز استفاده شد،انتقال می یابد و کرایو ذوب شده را در دمای 24-20 درجه سانتیگراد حمل و نقل میکنند.

بررسی کلی:

هدف از انجام آزمایشهای سازگاری قبل از انتقال خون مفید و بی خطر برای بیمار میباشد.

این تفکر که آزمایش سازگاری همان آزمون کراس مچ ماژورمیباشد اشتباه است کراس مچ ماژور یکی از جنبه های این آزمایش میباشد.خلاصه روش آزمایش سازگاری به شرح زیر است:

  • شناسایی صحیح بیمار و نمونه خون بیمار
  • برسی سوابق قبلی گیرنده در بانک خون واطلاعات ثبت شده مربوطه
  • تعیین گروه خونی ABO و Rh بیمار
  • غربالگری آنتی بادی های غیر منتظره در سرم اهدا یا پلاسمای بیمار
  • تایید گروه ABO و Rh واحدهای گلبول قرمز
  • کراس مچ سرولوژی ماژور بین گلبولهای قرمز اهدا کننده و سرم یا پلاسمای گیرنده یا یک آزمایش سازگاری کامپیوتری
  • نشانه گذاری فراورده مطابق با اطلاعات شناسایی بیمار

جمع آوری نمونه خون بیمار:

فرم درخواست:تشخیص صحیح بیمار و جمع آوری نمونه خون برچسب گذاری شده مناسب با فرم درخواست

فراورده خونی شروع میشود.

این فرم به صورت نوشته چاپی یا کامپیوتری باید حاوی اطلاعات کافی برای شناسایی صحیح گیرنده باشد.

بیشتر بانکهای خون از فرمهایی که در بر دارنده نام و نام خانوادگی و شماره شناسایی ملی بیمار است،استفاده می کنند. محل اقامت گیرنده خون ،غالبا بخشی از فرم درخواست است.

همچنین مقدار خون یا فراورده مصرفی  و نیز تاریخ درخواست و تاریخ انتقال باید در فرم درحواست قید شود.

کسب اطلاعات راجع به نوع کار،سابقه انتقال خون قبلی و یا بارداری میتواند در مواقعی که سرویس های انتقال خون با مشکلاتی مواجه میشوند،کمک ارزشمندی است.

نمونه خون بیمار:آزمایش سازگاری بر روی سرم یا پلاسما انجام میشود.انجام آزمایش بر روی سرم یا پلاسما وابسته به روش آزمایش است.به عنوان مثال در صورتی که از فن آوری ژل استفاده شود،پلاسما نمونه انتخابی میباشد،اما گاهی اوقات ممکن است مشکلات تکنیکی در لوله آزمایش بوجود آید.

مثلا لخته های کوچک فیبرین که اغلب در نمونه های پلاسمایی وجود دارند ممکن است تشخیص اگلوتیناسیون واقعی را با مشکل مواجه کند،هرچند نمونه سرم نیز در صورتی که بیمار زمان انعقاد طولانی داشته باشد و یا هپارین مصرف کرده باشد ،مشکلاتی را به همراه خواهد داشت.

در این موارد لخته ممکن است کامل نباشد که با افزودن محلول ترومبین یا سولفات پروتامین در نمنه خون ممکن است لخته شدن نمونه تسریع یابد و مشکل حل شود.

به منظور اجتناب از آلودگی نمونه با مایعات تزریقی ،نمونه های وریدی نباید بالاتر از محل تزریق مایعات درون رگی گرفته شوند،بلکه باید پایین تر از محل تزریق یا ترجیحا از بازوی دیگر بیمار دریافت شوند،در صورتی که خونگیری از محل تزریق انجام شود،باید نمونه تزریقی با سالین تعویض شده و 5 تا 10 میلی لیتر خون دریافتی   اولیه حذف ،سپس نمونه خون جهت انجام آزمایش جمع آوری شود.

وضع و ظاهر نمونه ها:

از بکار بردن سرمهای دارای همولیز باید پرهیز کرد چناچه همولیز ناشی از دریافت خون باشد،ممکن است با همولیز ناشی از آنتی بادی همولیتیک که با گلبول قرمز آنتی ژن مثبت واکنش میدهند اشتباه میشود.آنتی بادی هایی که توانایی ایجاد همولیز دارند،بیشتر در سیستم های خونی ABO ،P ،لوییس،کید و یا ول (Vel) مشاهده میشوند.در صورتی که به واسطه اتوآنتی بادی ،الو آنتی بادی یا دیگر وضعیت بالینی نظیر سندرم اورمی همولیتیک ،بیمار مبتلا به همولیز درون رگی شود،احتمال اینکه نمونه همولیز نشده   یافت شود،وجود ندارد .

چنانچه بکار بردن یک نمونه همولیز شده اجتناب نا پذیر باشد،مقایسه بین اندازه سلولهای باقیمانده،بعد از انجام آزمایش در مقایسه با لوله کنترل که حاوی گلبول قرمز بیمار در سالین یا آلبومین 6٪ می باشد.ممکن است نشان دهنده احتمال تخریب گلبولهای قرمز افزوده شده به بیمار باشد.سرم لیمپیک نیز بررسی نتایج را دشوار میکند و هر سازمانی باید روش مشخصی برای استفاده از نمونه های لیمپیک یا همولیز داشته باشد.

چنانچه بیمار طی سه ماه گذشته ،سابقه انتقال خون یا حاملگی داشته باشد و یا دسترسی به سابقه بیمار،میسر نباشد،باید سه روز قبل از انتقال خون به بیمار،نمونه خون برای سازگاری دریافت شود.

حفظ و نگهداری نمونه خون:

نمونه خون گیرنده و نمونه خون اهدا کننده باید حداقل یک هفته پس از انتقال خون در دمای

6-1 درجه سانتیگراد نگهداری شود.به خاطر اینکه بسیاری از واکنشهای همولیتیک تاخیری به مدت 10 روز پس از انتقال خون ،از نظر بالینی قابل تشخیص نیستند.ممکن است مرکز انتقال خونی ،نمونه ها را تا 14 روز یا بیشتر پس از انتقال خون ،نگهداری کند.

این کار باعث می شود که در صورت نیاز به انجام مجدد آزمایش ،دسترسی به نمونه ها میسر باشد.

روش های تعیین سازگاری خون:

آزمایش سرولوژی بیمار:آزمایشات تعیین گروه ABO و Rh و آنتی باذی های غیر منتظره برای آنتی ژنهای گلبول قرمز در مورد خونی که مورد آزمایش سازگاری قرار گرفته باید انجام شود.

یادداشت های قبلی مربوط به کلیه نتایج آزمایشی بیمار باید حفظ شود و با نتایج آزمایش نمونه جدید مقایسه شود و نتیجه این مقایسه باید ثبت و نگهداری شود.

اطلاعات درباره سابقه آنتی بادی گلبول قرمز عمده بالینی یا هر مشکل دیگری که بر روی انتقال خون سالم و ایمن به بیمار اثر میگذارد ،باید بررسی شود.روش اصلی برای بایگانی و حفظ یادداشتها ،استفاده از یک سیستم اطلاعاتی آزمایشگاهی کامپیوتری است که نتایج آزمایشگاهی بیمار و یادداشتهای کاغذی را نگهداری می کند.

پردازش اطلاعات پشتیبانی به منظور دریافت داده های ثبت شده الکتریکی درباره دهنده و گیرنده خون در زمانی میباشد که سیستم به خاطر وقفه زمانی غیرمنتظره یا طراحی شده،غیرقابل دسترسی باشند.

پس از انجام آزمایش سازگاری قبل از ارسال خون جهت انتقال،نتایج آزمایشات را باید با یادداشتهای قبلی مربوط به تعیین گروه ABO ،تعیین Rh و نیز نتایج تعیین آنتی بادی را طی 12 ماه گذشته با یکدیگر مقایسه کرد.

بررسی اطلاعات از سابقه بیمارقبل ازارسال خون برای انتقال ،خطاهای احتمالی تکنیکی و یا دفتری را به ما نشان میدهد و باید تناقض بین نتایج آزمایش قبلی و آزمایش کنونی بیمار مشخص شود و عمل جمع اوری خون همواره با بررسی سابقه پزشکی بیمار باید صورت گیرد .مرگ ومیر در انتقال خون میتواند بواسطه ناسازگاری گروه ABO که در نتیجه شناسایی نادرست نمونه و بیمار است،بوجود آیدو برای حل این مشکل باید از بیمار نمونه خون جدید گرفته شود.

این اختلاف ممکن است در موقعیتهایی نظیر انتقال نوزادان،انتقال خون زیاد و انتقال سلولهای مادر خونساز از اهداکننده ای که دارای گروه خونی ABO متفاوت با گیرنده است، رخ دهد.

انتقال پلاکتها ،فراورده های انعقادی و ایمونوگلوبین تزریقیIVIg)) ممکن است سبب انتقال غیرفعال آلوآنتی بادیهای گروه خونی غیرمنتظره و در نتیجه تناقض در طی آزمایش جدید بوجود آمده شود.

گروه ABOو Rh :

دستیابی به یک گروه بندی ABO دقیق برای بیمار انجام آزمایش سرولوژی قبل از انتقال است.آزمایش سرولوژی بیمار شامل سرم غیر مستقیم و آزمایش گلبول قرمز (مستقیم) است.

برای آزمایشات معمولی و رایج گروهABO وRh از لام ،لوله،میکروپلیت و ستون ژل استفاده میشود.با مجاور کردن گلبولهای قرمز گیرنده با معرفهای آنتی A و آنتی B و آزمایش سرم یا پلاسمای گیرنده برای تشخیص آنتی بادی های مورد نظربا گلبولهای قرمزA1 وB بر روی یک نمونه معمولی گروه ABO مشخص میشود.

چنانکه تناقضی بین گروه بندی سلولی با پلاسما\سرم مشاهده شود،باید قبل از انجام انتقال خون ،با انجام آزمایشات اضافی مشکل حل شود.در مواقع اورژانس زمانی که وقت تنگ است و ناسازگاری ادامه داردو بیمار نیاز به انتقال خون دارد میتوان گروه خونی O را به بیمار تزریق کرد.تعیین Rh باید با معرف آنتی D صورت گیرد.برای پیشگیری از تشخبص غلط گیرنده Rh منفی به عنوان Rh مثبت که به خاطر وجود اتو آنتی بادی ها یا پروتئین های غیرطبیعی در سرم ایجاد میشود باید از کنترل مناسب با معرف آنتی D مطابق با دستورالعمل سازنده آن استفاده کرد.به طور مثال هنگام انجام آزمایش آنتی D روی لام و یا روش لوله ای سریع با استفاده از معرف با پروتئین زیاد،باید از رقیق کننده معرف Rh که توسط کارخانه مربوطه تهیه میشود،به عنوان کنترل استفاده کرد.

گلبولهای قرمز پوشیده شده با آنتی بادی ممکن است بطور خودبخود در معرفها با پروتئین زیاد آگلوتینه شوند.

سیستم کنترل برای معرف IgG تغییریافته شیمیایی با پروتئین کم آنتی Dیا آنتی D منوکلونال میتواند یک واکنش منفی همراه با آنتی A یا آنتی B یا اتوکنترل منفی شامل گلبولهای قرمز و سرم بیمار باشد.

چنانچه تمام آزمایشات مثبت (گروه خونی بیمار AB مثبت) باشند از کنترل معرف آلبومین 6٪ تا 8٪ یا رقیق کننده کارخانه ای به عنوان کنترل منفی میتوان استفاده کرد.

در هر موردی که کنترل Rh انتخابی مناسب مثبت باشد گروه بندی Rh فاقد اعتبار است و تا رفع مشکل،بیمار باید به عنوان گیرنده Rh منفی در نظر گرفته شود با استفاده از سوسپانسیون سلول شسته شده یا تغییر معرف های Rh بکار رفته با استفاده از معرفهای IgG تغییر یافته شیمیایی ،آنتی D منوکلونال یا معرفهای نمکی IgM میتوان این مشکل را حل کرد.در بعضی موارد قبل از تعیین Rh ،لازم است از روش جداسازی آنتی ژن از آنتی بادی که به آنتی ژن D آسیبی نمی زند استفاده شود.

وجود آنتی بادی پوشاننده گلبول قرمز که بواسطه ی آزمون آنتی گلوبین مستقیم مثبت                                     DAT) ) تایید میشود،در آزمایش D ضعیف اهمیت ویژه ای دارد.آزمایش D ضعیف یا هر آنتی ژن دیگری که با استفاده از روش آنتی گلوبین مشخص میشود با آزمایش آنتی گلوبین مستقیم مثبت بی اعتبار خواهد شد.آزمایش D ضعیف معمولا برای گیرنده خون ضرورتی ندارد .ولی سرویس انتقال خون ممکن است به منظور حفظ ذخیره خون Rh منفی،یک خون Rh مثبت را برای فردی که دارای D ضعیف می باشد،بکار ببرد.

انتخاب واحد های اهدا کننده:

ABO،Rh و سایر آنتی ژن ها:انتخاب خون و فراورده های خونی برای انتقال در اکثر موارد باید با گروه خونی بیمار باید یکی باشد.

در زمانی که خون و فراورده خونی از گروه خونی خاصی در دسترس نباشد یا تحت شرایطی استفاده از آنها ممکن نباشد ،لازم است که از یک گروه انتخابی جایگزین این گروه خونی خاص استفاده کرد.گلبولهای قرمز انتخابی برای انتقال خون باید سازگار با پلاسمای بیمار باشد.معمولا این بدین معناست که گلبولهای قرمز گروه خونی O استفاده میشود و استثنا آن زمانی اتفاق می افتد که بیمار یا گیرنده گروه خونی AB داشته باشد.برای بیماری با گروه خونی AB گروه خونی منتخب جایگزین A ،B،O میباشد.

بسته به فهرست موجود،یکی از این سه گروه خونی باید برای بیمار انتخاب شود.بدلیل اینکه بیشتر اوقات مقدار خون با گروه A بیشتر از B است،اولین انتخاب معمولا با گروه خونی A میباشد.

چنانچه سایر گروههای خونی موجود باشند نباید از گروه خونی O استفاده کرد.گروه خونی O تنها برای بیمارانی با گروه خونی O و همچنین به عنوان گروه خونی جایگزین برای بیمارانی با گروه خونی A ,B استفاده میشود.سرویس های انتقال خون و مراکز خون اغلب در هر زمانی انواع گروه خونی سازگار با بیمار را دارند.

زمانی که فراورده خونی حاوی 2 میلی لیتر یا بیشتر گلبولهای قرمز باشد،گلبولهای قرمز اهداکننده باید گروه خونی ABO سازگار با پلاسمای بیمار باشد و باید آنتی بادی های گروه ABO موجود در پلاسمای منتقل شده سازگار با گلبولهای قرمز گیرنده باشد.

چنانچه گروه خونی خاص-ABO و فراورده آن برای انتقال در دسترس نباشد،گروههای انتخابی جاگزین در دسترس قرار می گیرند.

به طور معمول فراورده های خونی با Rh مثبت برای بیماران با D مثبت استفاده میشود .

اگرچه خون Rh منفی را میتوان به بیماران با Rh مثبت منتقل کرد،بهتر است برای بیماران با D منفی نگهداری و ذخیره شود.باید به خاطر داشته باشید،انتقال واحدهای Rh منفی که تاریخ انقضایشان در حال اتمام است،به بیمارانی با Rh مثبت بهتر از هدر دادن و دور ریختن منبع محدود شده است که این عمل حاکی از نظارت و کنترل عالی و مناسب بر موجودی سازمان است.خطر ایمونیزاسیون برای آنتی ژن D بیش از 80٪ میباشد.این موضوع بویژه هنگامی که گیرنده خانم باشد و سن بارداری وی به اتمام نرسیده باشد،حایزاهمیت است.

انتقال Rh مثبت یه آقایان با Rh منفی و خانم ها با Rh منفی که سن بارداری را پشت سر گذاشته اند،تا زمانی که آنتیD در سرم هایشان ایجاد نشده باشد،مجاز و بلامانع است.

در مورد خانم هایی با Rh منفی که سن بارداریشان به اتمام نرسیده انتقال فراورده ای با آنتیD مثبت،بسته به مقدار حجم گلبول قرمز انتقال یافته،ممکن است جهت کنترل ایمونوگلوبولین Rh بهتر باشد.خطرات ومضرات انتقال خون برای بیماران در هنگامی که از قواعد استاندارد انتقال خون پیروی نمیکنیم باید همیشه مورد توجه قرار گیرد.

سرویس انتقال خون شیوه ای جهت راهنمایی پرسنل در هنگامی که با فقدان فراورده با گروه خونی خاص مواجه میشوند،دارد.معمولا در صورت مشاهده این موارد،پرسنل گزارش و یا موافقتی را همراه با مدارک مربوطه از پزشک متخصص سازمان یا بانک خون درخواست می کنند.هنگامی که فراورده های خونی به منظور انتقال انتخاب میشوند،آنتی ژنهای گلبول قرمز به اندازه آنتی ژنهای ABOو D مورد بررسی قرار نمیگیرند.

هنگامی که آنتی بادی های غیرمنتظره مهم بالینی در آزمایشهای تعیین آنتی بادی مشخص شوند یا در سوابق بیمار چنین آنتی بادی هایی یافت شوند،باید از فراورده خونی فاقد آنتی ژن معادل آن آنتی بادی استفاده شود.در این موارد باید فراورده های خونی با آنتی ژن منفی را جهت آزمایش کراس مچ و انتقال انتخاب کرد.

در صورتی که آنتی بادی در دمای پایین تر از 37 درجه واکنش بدهد،نیازی به انتخاب خون فاقد آنتی ژن موردنظر نمی باشد.چناچه آزمایش کراس مچ خون حاوی آنتی بادی سرد در دمای 37 درجه سانتیگراد ،سازگاری را نشان دهد،واحد موردنظر را می توان با اطمینان تجویز کرد.زمانی که واکنش آنتی بادی ضعیف و یا وابسته به میزان آنتی ژن باشد،یا آنتی بادی شناسایی شده ولی در حال حاضر واکنش ایجاد نکند ،برای غربالگری خونهای اهدایی جهت انتخاب خون منفی از نظر آنتی ژن ،قبل از انجام کراس مچ از معرفهای آنتی سرم استفاده میشود.

هنگامی که آنتی بادی در سرم دهنده یا گیرنده با گلبولهای قرمزمثبت از نظر آنتی ژن مربوطه به خوبی واکنش میدهد،به منظور غربالگری واحدهای خون اهدایی جهت انتخاب خون مناسب از سرم بیمار مینوان برای انجام آزمایش کراس مچ استفاده نمود .بویژه وقتی با آنتی ژنهای نادر یا مقدار بالایی آنتی ژن روبه رو می شویم،در صورتی که آنتی سرم های تجاری در دسترس نباشند ،می توان از آنتی سرم یا خون منفی از نظر آنتی ژن به منظور غربالگری

استفاده نمود و وجود آنتی بادی را با واکنش با گلبولهای قرمز شناخته شده تایید نمود.زمانی که واحدهای سازگار برای انتقال در دسترس نیست پزشک مخصوص بانک خون و پزشک بیمار باید در این رابطه با هم مشورت کنند.

کراس مچ:آزمایش سازگاری در برکیرنده عناصر زیادی است.اما اصطلاحات آزمایش کراس مچ و آزمایش سازگاری سرولوژیکی هم معنی و مترادف بکار میروند.

روشهای متفاوتی برای آزمایش کراس مچ بر روی واحدهای اهدایی برای انتقال وجود دارد.بدون توجه به روش انتخابی ،در این روش ناسازگاری ABO و آنتی بادی های مهم بالینی بر روی آنتی ژنهای گلبول قرمز مشخص میشوند.

معمولا در تکنیکهای آزمایش کراس مچ از واکنش پلاسما یا سرم بیمار با گلبولهای قرمز اهداکننده استفاده میکردند.هنگامی که مرحله آنتی گلوبولین در آزمایش کراس مچ انجام میشود،یافتن آنتی بادی غیرمنتظره مهم بالینی زمانی که غربالگری آنتی بادی منفی باشد،غیر معمول است.بعضی از کارکنان معتقدند که انجام آزمایش کراس مچ سرولوژیکی زمانی که آزمایش تشخیص گروه خونی به نحو شایسته ای انجام شود و علایم سرولوژیکی رایج یا سابقه آنتی بادی مهم بالینی وجود نداشته باشد ،تاثیر کمی دارد .حذف مرحله AHG از آزمایش کراس مچ امتیازاتی نظیرکاهش حجم کار ،پیشرفت در سرعت انجام کار و کاهش هزینه های ناشی از مصرف را به همراه دارد.

در گذشته،زمانی که خون کامل در دسترس بود ،آزمایش کراس مچ شامل پلاسما و گلبولهای قرمز اهداکننده به صورت دوطرفه بود.این آزمایشات ازنقطه نظر تاریخی اهمیت دارند و اینک به صورت اصطلاح باقی مانده اند و تکنولوژیست ها فقط باید با معنی و اهمیت آن

آشنایی داشته باشند.این آزمایشات اشاره به کراس مچ ماژور و مینور میکنند.

کراس مچ ماژور با استفاده از(تکنیک آنتی گلوبولین)سلولهای مخلوط شده معلق در سالین که از طریق قطعات متصل به کیسه اصلی خون اهدایی بدست می اید و یا پلاسمای   گیرنده انجام میشود.جهت اطمینان از تطابق گلبولهای قرمز اهدایی و تایید سازگاری در مورد بیمارانی که دارای سابقه یا علایم معمول آنتی بادی مهم بالینی هستند ،انجام این آزمایشات تاکنون ادامه داشته باشند.کراس مچ مینور،آزمایش گلبولهای قرمز گیرنده معلق در سالین همراه با پلاسمای اهداکننده میباشد.

انجام این آزمایش ضرورتی ندارد زیرا واحدهای خونی اهداکننده از نظر وجود آنتی بادی های مهم غربال شده اند و در صورتی که آنتی بادی وجود داشته باشداز فهرست کلی حذف میشوند.

همچنین بیشتر واحدهای خونی به عنوان گلبولهای قرمز حاوی حداقل پلاسمای موجود در واحد هستند.انجام آزمایش کراس مچ مینور که ارزش بسیار کمی دارد باعث پیچیدگی روشهای سازگاری خون خواهدشد.

نمونه ها با مدت طولانی لخته شدن:

نمونه های خونی گرفته شده از بیمارانی که زمان لخته شدن خونشان،براثراستفاده از ضدانعقاد ناشی از فرایند درمان طولانی است مشکلی برای سرویس های انتقال خون به حساب می آید.

بیمارانی که تحت درمان با هپارین هستند ممکن است خونشان اصلا لخته نشود و نمونه گرفته شده از لخته نا کامل میتواند به طور مداوم تولید فیبرین نماید،بویژه اگر در دمای 37 درجه انکوبه شوند.برای افزایش سرعت لخته شدن،بسته به علت ضدانعقادی نمونه ،نظریه های متفاوتی وجود دارد.یک قطره از محلول ترومبین را در یک میلی لیتر خون و یا ترومبین خشک که بر روی اپلیکاتور قرار گرفته را به یک نمونه خون کامل اضافه میکنند.

در تفسیر نتایج استفاده از سرم مورد استفاده با ترومبین به علت وجود بعضی از فراورده های حاوی آنتی Aو Bباید دقت کرد روش دوم امکان جداسازی سرم با استفاده از مواد افزاینده قطعات شیشه ای کوچک است که پس از سانتریفوژ اضافه میشوندو میگذاریم در دمای 37 درجه چند دقیقه انکوبه شود که موجب بدست آمدن سرم میشود.

چناچه هپارین عامل ضدانعقادی در نمونه خونی باشد افزودن یک قطره محلول سولفات پروتامین در 4 میلی لیتر خون کامل که در دمای 37 درجه به مدت 5تا 10 دقیقه انکوبه شود جهت لخته شدن مناسب است.

استفاده بیش از حد پروتامین سبب افزایش شکل رولو گلبولهای قرمز میشود ونیز باعث جلوگیری از لخته شدن میشود.

آزمایش سازگاری در نوزادان:

یک نمونه پیش ازانتقال اولیه به نوزادان باید ابتدا به منظور تعیین گروه ABO و Rhآزمایش شود.(گروه بندی غیر مستقیم فقط با معرفهای آنتی A وB )سرم یا پلاسمای مادر یا نوزاد ممکن است تحت آزمایش تعیین آنتی بادی های غیر منتظره قرار گیرند.

در صورتی که نتیجه غربالگری اولیه منفی باشد،نیازی به انجام آزمایش کراس مچ گلبولهای قرمز برای انتفال اولیه یا جایگزینی هنگام مراجعه به بیمارستان جهت انتقال به کودکان بزرگتر از 4 سال نیست.چناچه سلولهای انتخابی برای انتقال خون از گروه O نباشد،برای تشخیص وجود آنتی A و آنتی B که ممکن است به طور غیرفعال از مادرمنتقل شده باشد باید سرم یا پلاسمای نوزاد را با روش هایی از جمله آنتی گلوبولین با استفاده از گلبولهای قرمز A1 یا B ویا سلولهای اهداکننده آزمایش کرد.اگر آنتی A یا آنتی B وجود داشت باید گلبولهای قرمز خون سازگار از نظر ABO را تزریق کرد.اینگونه واحدها نیازی به کراس مچ ندارند.

در صورتی که در سرم یا پلاسمای بیماری آنتی بادی غیرمنتظره وجود داشته باشد و یا واحدهای خونی انتقال یافته حاوی پلاسمای ناسازگار باشند.بعنوان مثال،انتقال گلبولهای قرمز با گروه خونی O به بیماری با گروه خونی A باشد،آزمایش سازگاری سرولوژیکی باید هر سه روز یکبار انجام شود.چنانچه در غربال اولیه،آنتی بادی غیر منتظره بر علیه گلبولهای قرمز مشخص شود باید برای انتقال خون،واحدهای خونی مناسب و فاقد آنتی ژن انتخاب شود.

زمانی که واحد خون برای تعویض خونی نوزاد یا داخل رحمی انتخاب میشود باید تا آنجا که ممکن است تازه و بشتر از هفت روز نباشد.

خون انتخاب شده برای درمان جایگزین باید از اهداکنندگان محدودی برای نوزادان استفاده شود و تا زمان انقضا یا قرار گرفتن در معرض هوا از همان واحد استفاده میشود.

محدودیت های آزمایش سازگار:

          

در بعضی موارد نتیجه انتقال خون ظاهرا سازگار،با واکنش انتقال خون و یا حذف سریع گلبولهای قرمز انتقال یافته همراه است برای این رخداد دلایل زیادی وجود دارد،با بررسی سوابق قبلی بانک خون بیمار ممکن است آنتی بادی های مهم بالینی مانند آنتی JKa آشکار شوند که در گذشته بوجود آمده اند،متاسفانه آنتی بادی ممکن است ناپدید شود وتنها وقتی >تی بادی آشکار میشودکه با آنتی ژن اختصاصی (پاسخ یادآوری) در خون اهدا کننده برخورد کند.مطالعات نشان می دهد که به طور تخمینی3\1 آلوآنتی بادیهای مستعد همولیتیک پس از 5 سال آشکار میشوند.

تکنیک های خاص ممکن است سبب تشخیص آنتی بادیها پیش از تزریق نشوندولی پس از واکنشهای تاخیری انتقال خون به راحتی تشخیص داده می شوند به همین دلیل سوابق قبلی تولید آلوآنتی بادی باید بررسی شوند و حتی اگر آنتی بادی در نمونه قبل از تزریق خون تشخیص داده نشود(در صورت وجود آلو آنتی بادی)باید از خون بدون آنتی ژن استفاده شود.

در بررسی همولیزهای غیرمنتظره ،آزمایشگاه باید از محیط های تقویت کننده واکنش،زمان انکوباسیون به روش آنزیمی یا روش ساده افزایش نسبت سرم به گلبول قرمز استفاده کند.

زیرا هیچ روش سرولوژیکی به تنهایی همه آنتی بادی ها را نمی تواند تعیین کند در نتیجه باید معرف های لازم برای سایر روشها نیز در دسترس باشد.

یک روش معمول انتخابی در هر آزمایشگاه باید روشی باشد که تقریبا همه آنتی بادی های مهم بالینی را شناسایی کند.بدون اینکه آنتی بادی های غیر مهم بالینی را به طور محسوس تعیین کند.هر چند یک روش معمولی در یک آزمایشگاه ممکن است برای آزمایشگاه دیگر اختصاصی باشد .

در موارد معدودی آنتی بادی را نمیتوان به روش سرولوژیکی تعیین نمود،و در صورت امکان گلبولهای قرمز این بیمارانباید برای آنتی ژن سیستم های Rh ،Ss، Kell ،Duffy، Kidd تعیین فنوتیپ شوند،خون انتخابی برای انتقال به این بیماران باید فاقد آنتی ژن باشد.

در موارد خاص ممکن است آنتی ژن شناخته شده بر روی سلولهای اهدایی وجود داشته باشدولی گلبولهای قرمز بیمارفاقد آن باشد که نمیتواند در نمونه های پس از انتقال تعیین گردد.

مطالعات سازگاری در invivo با نشاندار کردن گلبولهای قرمز با مواد رادیو اکتیو ممکن است کاهش عمر گلبولهای قرمز آنتی ژن مثبت را در مقایسه با گلبولهای قرمز آنتی ژن منفی نشان دهنددر مطالعات invivo ممکن است برای بررسی احتمال تخریب گلبولهای قرمز در زمانی که نمیدانیم آیا آنتی بادی اختصاصی بر علیه گلبولهای قرمز داریم یا خیر،میزان زنده ماندن گلبولهای قرمز را بررسی کنیم.

وقتی بیماری نیاز به انتقال خون دارد و تمام واحدهای خونی ناسازگار باشند در این زمان بین پزشک انتقال خون و پزشک بیمار از نظر تزریق واحد خونی ناسازگار باید مشاوره شود و تزریق خون باید به آرامی صورت گیرد و وضعیت بیمار به دقت مورد بررسی قرار می گیرد.

کمبود خون:

به دلایل متعددی ،چندین بار در سال با کمبود خون مواجه می شویم.شرایط آب و هوایی نا مساعد،ادغام تعطیلی ها و یا فصل آنفلونزا از دلایل کاهش خوناهدایی می باشند.

گاهگاهی کمبود خون به حدی می رسد که خون موجود قادر به پاسخگویی به تمام احتیاجات و خواستهای معمول نیست.مخصوصا این مساله در مورد گروه خونی O صدق میکند.

هر سازمان انتقال خونی خط مشی مشخص کننده حداقل تعداد فراورده های خونی موجود را برای براورد نیازهای مخصوصش دارد که در صورت مواجه شدن با کاهش خون آن را دنبال میکند.این مساله حائزاهمیت است و باعث میشود که شما هرگز منبع خونی را به طور کامل مصرف نکنید تا خونی برای یک بیمار بالینی،کسی که نیاز به انتقال خون فوری برای حفظ زندگی دارد،وجود داشته باشد.

این سیاست برای کلیه نیازهای خونی سازمان باید در نظر گرفته شود.این سیاست برای سازمان های خون اورژانسی که ممکن است نیاز به تعداد زیادتری گلبول قرمز با گروه خونی O در هر زمانی داشته باشند یا بیمارستانهای خاصی نظیر مراکز درمان سرطانی که ممکن است با چالش های مخصوصی بواسطه کمبود پلاکت رو برو شوند،متفاوت است.

هر زمانی که فهرست موجود پاسخگوی نیازهای بیماران جهت انتقال خون نباشد ،روشهای تعیین اولویت در مواقع ضروری بکار گرفته میشود.

جزئیات این روش بسته به نیاز هر سازمان متفاوت است.در بعضی از سازمانها ممکن است نیاز به لغو جراحی های اختیاری باشد.در سایر سازمانها ممکن است که درباره هر انتقال خون درخواستی با پزشک بیمار صحبت شود تا انتقال به تاخیر بیفتد.این درخواستها و نیازها ،زمانی که میزان موجودی خون به حد مجاز رسید برآورد می شوند.

هدف نگهداری فراورده های خونی کافی همیشه تا حدی است که فراورده برای بیماران بالینی و حاد در دسترس باشد.

ترخیص خون جهت مصرف:

هر سازمانی باید سیاستهای مکتوبی جهت جمع آوری و ارسال خون داشته باشد.به این منظور،در هر مرکزی برنامه های آموزشی ثبت شده برای کارکنان در نظر گرفته شده است.به طور معمول تا زمانی که تمام آزمایشات روی خون انجام نشود خون از محیط کنترل شده بانک خون ارسال نمیشود،بعد از انجام آزمایشات و تایید آنها،آماده سازی بیمار به نحو شایسته انتقال خون بدین شیوه آغاز می شود.

فرم مرکز انتقال خون:

برای هر واحد خون ،فراورده ویا هر جز مربوطه به یک مجموعه خونی ،باید فرم مربوطه به مرکز انتقال خون را تکمیل نمود.این فرم جز یادداشتهای پزشکی و دائمی بیمار بعد از انجام انتقال خون می شود.این فرم باید حاوی مطالب زیر باشد:

  • نام،شماره شناسایی،گروه ABO ،Rh گیرنده.
  • شماره شناسایی مجموعه خونی یا واحد اهدایی،گروه ABOو Rh اهداکننده.
  • تفسیر آزمایش سازگاری ،احتمالات ممکن:

الف) سازگار باشد.

ب) به علت محدودیتهای زمانی درخواست آزمایش های سازگاری تکمیل نشده است.

ج) خون ناسازگار(نیازمند مشاوره پزشکی است)است.

د) اگر فراورده خونی،حاوی کمتر از 2 میلی لیتر گلبولهای قرمز باشد انجام کراس مچ ضرورتی ندارد.

در بعضی از موسسات فرم انتقال خون به واحد متصل می شود و بنابراین به عنوان یک برچسب واحد درخواستی به حساب می آید .این فرم به منظور تشخیص فرد انجام دهنده انتقال و هویت دهنده و گیرنده و سایر اطلاعات نظیر علایم حیاتی قبل و بعد از انتقال ،مقدار خون اهدایی واینکه آیا واکنشی صورت گرفته و سایر اطلاعات مربوطه است.

قبل از ترخیص واحد خونی جهت انتقال خون باید برچسب را با ایمنی کامل به کیسه خون الصاق کرد.این برچسب باید حاوی اطلاعات زیر باشد:

  • دو تعیین هویت کننده های مستقل بیمار،که معمولا نام ونام خانوادگی و شماره شناسایی بیمار هستند.
  • شماره واحد خون اهدایی و یا شماره جمع اوری کننده خون
  • تفسیر آزمایشات سازگاری،در صورتی که انجام شده باشد.

الف) سازگار است

ب) به علت دمحدودیتهای زمانی درخواست آزمایشهای سازگاری تکمیل نشده است.

ج)خون ناسازگار (نیازمند مشاوره پزشکی است) است.

د)اگر فراورده خونی،حاوی کمتر از 2 میلی لیتر گلبولهای قرمز باشدانجام کراس مچ ضرورتی ندارد.

در بعضی از موسسات فرم انتقال خون به واحد متصل میشود و بنابراین به عنوان یک برچسب واحد درخواستی به حساب می آید.

این فرم به منظور تشخیص فرد انجام دهنده انتقال و هویت دهنده و گیرنده و سایر اطلاعات نظیر علایم حیاتی قبل و بعد از انتقال ،مقدار خون اهدایی و اینکه آیا واکنشی صورت گرفته و سایر اطلاعات مربوطه است.

قبل از ترخیص واحد خونی جهت انتقال باید برچسب را با ایمنی کامل به کیسه خون الصاق کرد.این برچسب باید حاوی اطلاعات زیر باشد:

  • دو تعیین هویت کننده های مستقل بیمار،که معمولا نام و نام خانوادگی و شماره شناسایی بیمار هستند.
  • شماره واحد خون اهدایی ویا شماره جمع آوری کننده خون
  • تفسیر آزمایشات سازگاری،در صورتی که انجام شده باشد.

بازرسی نهایی خون:

باید پیش از ارسال خون یا فراورده خونی آنها را از نظر رنگ،ظاهر و تاریخ انقضا مورد بازرسی قرار داده نتایج مربوطه را یادداشت کنیم.

وجود رنگ یا ظاهر غیرطبیعی ممکن است نشانه آلودگی باشد.در این صورت حق استفاده از چنین واحدی را بدون اجازه پزشک نداریم و با بررسی تاریخ انقضا از ارسال فراورده ای که تاریخ آن گذشته است جلوگیری می کنیم.در زمان ازسال یادداشتی از این بررسی واحد ثبت می شود.معمولا این یادداشتها به صورت الکتریکی در یک سیستم کامپیوتری یا در یک فرم دستی ثبت می شود.

ترخیص:

هنگام ترخیص و ارسال،یک بررسی نهایی از یادداشتهای سرویس انتقال خون و هر واحد خون یا فراورده خونی باید صورت گیرد.یادداشتهایی که مشخص کننده بیمار موردنظر و فراورده درخواستی است باید بررسی شوند و با واحد در حال ترخیص مقایسه شوند.

اطلاعات زیر را باید بررسی کرد:

1- دو تعیین کننده مستقل هویت بیمار،که معمولا شامل نام ونام خانوادگی و شماره شناسایی،گروه ABO وگروه Rh گیرنده هستند.

2- شماره شناسایی واحد اهدایی یا جمع آوری کننده گروه ABO وRh.

3- تفسیر آزمایشات کراس مچ در صورت انجام

4- مقررات و شرایط انتقال مخصوص،به عنوان مثال درصورتی که تجویز دریافت فراورده های خونی با لکوسیت کاهش یافته و تحت اشعه قرارگرفته ،این مساله باید تایید شود که این واحد این مراحل را طی کرده و به نحو شایسته این نشانه گذاری انجام شده است.

هر سازمان انتقال خونی باید یک سیاست مکتوب برای این مراحل داشته باشد. هرگونه تناقضی قبل از ترخیص و ارسال باید حل شود.پرسنل انتقال خون و فرد دریافت کننده واحد خون،مسئولیت تایید و شناسایی خون دریافتی و گیرنده را که بر روی فرم درخواست و فرم نشانه سازگاری مشخص شده است را بر عهده دارند.

بعلاوه اطلاعاتی که قبلا فهرست بندی شده اند باید ثبت شوند.این اسناد اغلب به صورت الکتریکی در سیستم کامپیوتری و یا بر روی برگه ثبت می شوند:

1- نام شخص ارسال کننده خون و یا فراورده خونی

2- تاریخ وزمان ارسال شده

3- نام شخص تحویل گیرنده خون یا فراورده خونی

بازگشت خون:

در حالت مطلوب،خون تنها زمانی که مورد نیاز برای استفاده باشد باید از بانک خون درخواست شود.اگر خون برای انتقال خون مصرف نشود،باید در سریع ترین زمان ممکن پس از ترخیص به مرکز انتقال خون بازگردد.نباید خون را در یخچالهای که فاقد سیستم های کنترل دما هستند نگهداری کرد.واحدهای گلبول قرمزی که در دمای بیش از 10 درجه سانتیگرادقرار گرفته به علت احتمال رشد باکتریها نباید به ذخیره خون بازگردندو واحدهای خونی که بیش از 30 دقیقه در دمای اتاق قرار داشته اند نیز همین وضعیت را دارند.

خونی که هنگام انتقال خون به مدت 4 ساعت در دمای اتاق مانده باشد،تاثیر نامطلوبی ایجاد نخواهد کرد.با این حال اگر قرار باشد که انتقال خون بیش از 4 ساعت طول بکشد،واحد خونی باید به حجم های کوچکتر تقسیم شود و سپس تزریق شود.در صورتی که خون به بانک خون برگردد،یادداشتی از تاریخ و زمان بازگشت باید نگهداری شود.

ممکن است خون ارسالی با شرایط زیر مجددا به مرکز یا سرویس جمع آوری خون بازگشت داده شود:

  • کیسه حاوی خون باز نشده باشد.
  • فراورده های خونی در دمای مناسب نگهداری شده باشند.
  • قطعات متصل به کیسه خون،همچنان به کیسه متصل باقی مانده باشند.تنها بعد از تایید وانطباق شماره قطعه اتصالی و شماره ظرف بسته قطعات جدا شده دوباره به کیسه متصل میشوند.
  • یادداشتی که نشاندهنده لزوم بازرسی خون و بازگشت آن به بانک خون موجود باشد.

ترخیص اورژانسی خون:

در موارد اورژانسی ممکن است خون را قبل از تکمیل آزمایشات سازگاری ،ترخیص ومورد مصرف قرار داد.سازمان انتقال خون باید یک روش اجرای استاندارد جهت تهیه اورژانسی خون در هنگامی که تاخیر برای بیمار مضر باشد،در نظر بگیرد،زمانی که واحد خونی قبل ازتکمیل آزمایشات ترخیص شود،باید همراه با مدرکی نظیر درخواست پزشک در شرایط خاص بالینی که به اندازه کافی اورژانسی می باشد برای ترخیص خون باشد.این وضعیت نیاز به امضا قبل از ترخیص خون ندارد و میتوان بعد از ترخیص اورژانسی،فرم را تکمیل کرد.

زمانی که ارسال اورژانسی خون مورد نیاز باشد،پرسنل بانک خون باید مراحل زیر را انجام دهند:

1 - ارسال خون ناسازگار.چناچه زمان برای انجام آزمایش بر روی نمونه خون بیمار وجود داشته باشد باید آزمایش سازگاری Rh وABO انجام شود و یادداشتهای قبلی نوع خون بیمار استفاده نمی شود.چنانچه وقت کافی جهت انجام تعیین ABOو Rhبیمار نباشد،ترجیها خون Rh منفی از گروه خونی O ارسال میشود.بویژه اگر ترجیحا بیمار خانمی در سن بارداری باشد بهتر از گلبولهای قرمزی با Rh منفی استفاده گردد و باید در اسرع وقت آزمایش تعیین گروه خونی ABOو Rhانجام گیرد وخون با گروه خاص بیمار تعویض گردد به طوری که از انتقال غیرضروری گروه خونی O که اغلب ذخیره آن کم است،جلوگیری شود.

به صورت برجسته و چشمگیری روی برچسب متصل به کیسه قید شودکه آزمایش سازگاری تکمیل نشده است.

2 - آزمایش تکمیلی فورا و بی درنگ آغاز و تکمیل میشود،چنانچه در هر مرحله از آزمایش ناسازگاری تعیین شد،پزشک بیمار و پزشک سرویس خون باید فورا مطلع شوند.بسیار حائز اهمیت است که در شرایط اورژانسی روشهای شناسایی بیمار به طور جدی دنبال شود.بویژه در شرایطی که صدمات زیادی در افزایش خطر تلفیقی بیمار وجود داشته باشد،توجه به شناسایی بیمار حائز اهمیت تر است.

یادداشتها و مدارک شامل موارد زیر می باشد:

1- شناسایی قطعی بیمار

2-شماره واحد،گروه ABO ،نوع Rh خون ارسال شده

3-پرسنل مسئول ترخیص خون مشخص باشد.

توزیع خون:

توزیع مناسب خون نیازمند روشها وسیاستهای جامع و کلی برنامه ریزی شده جهت کنترل خون به منظور جلوگیری و کاهش خطاها می باشد.

پزشکان سرویس انتقال خون و مسئولین سرویس های بالینی ،هم پرسنل پزشکی و نیز پرستاران و کلیه پرسنلی که درگیر کنترل خون هستند متضمن پیشرفت این سیاستها هستند .این روشها و سیاستها باید در دسترس باشند و به طور پیوسته برای اتخاذ شیوه های مناسب تر مورد بازبینی قرار گیرند.

منبع : اداره امور آزمایشگاه های ایلام

 

درباره ی مادروکودک

 baby  امروزه دستیابی به اطلاعات علمی ، وبخصوص پزشکی ، دردنیای مجازی به سادگی میسرگشته است. اما متاسفانه وب سایت هایی که بتواننداین وظیفه رابه زبان فارسی انجام دهندناچیزویاحتی بهتراست گفته شودکه هیچ است.موسسه ایران مدلاین به منظوربرطرف کردن این نیازفارسی زبان های دنیا، دوپایگاه علمی " ایران مدلاین" [جهت دسترسی به دنیای علم پزشکی وتندرستی] و " مادروکودک" [ارائه اطلاعات علمی موثق درزمینه بیماری های مادروکودک] رافراهم وراه اندازی نموده است. هرچندکه تارسیدن به نقطه مطلوب ، فاصله زیادی است.