سرخک

نوشته شده توسط گروه نویسندگان مادر وکودک. ارسال در تشخیص ودرمان:میکروب وبیماری ها ی عفونی

 سرخک یکی از مسری ترین بیماریهای عفونی است به طوری که بیش از 90% افراد حساس در تماس نزدیک با بیمار ، آلوده می شوند.بیماری در جوامع بزرگ آندمیک است و هر 5-3 سال به علت تجمع افراد حساس، یک اپیدمی ایجاد می شود. این بیماری هشتمین علت مرگ و میر در سطح جهان است.

از آنجا که بیماری مخزن مهمی غیر از انسان ندارد ، حذف آن با بهره گیری از برنامه گسترده ایمنسازی و استفاده از واکسنهای بسیار موثر فعلی ، جزو اولویت های سازمان بهداشت جهانی است و ریشه کنی آن در دستور کار کشورهای مختلف جهان قرار دارد.

بیماری در ایران

در بررسی موارد گزارش شده از کل کشور، در سالهای 76 تا 81 استان تهران با میزان 20% کل گزارشهای کشور ،مقام اول گزارش دهی را به خود اختصاص داد و استانهای خراسان ، خوزستان، آذزبایجان شرقی ، قم و همدان در برخی سالها رتبه های بعدی گزارش دهی را داشتند.

با انجام واکسیناسیون همگانی سرخک و سرخجه در زمستان سال 1382 ، پراکندگی بیماری در نقاط مختلف کشور تفاوت یافت ، به طوری که در سال 83 تعداد 713 مورد مظنون به سرخک از ساسر کشور با یک مورد فوت در استان اصفهان گزارش شد.

بیماری سرخک

سرخک بیماری حاد بثوری بسیار مسری و با قدرت انتشار زیاد است و علایم مقدماتی آن تب – احتقان ملتحمه – آبریزش از بینی - سرفه و ایجاد نقاط سفید در زمینه قرمز بر روی سطح مخاطی دهان (koplic Spots) هستند

معمولا در روز سوم تا هفتم بعد از شروع بیماری بثورات ابتدا در صورت (ناحیه خط مو) ظاهر می شوند سپس به تمام بدن گسترش می یابند و 4 تا هفت روز نیز باقی می مانند.

دوره نهفتگی بیماری 14 – 7 روز (معمولا 10 روز تا زمان بروز علایم اولیه و 14 روز تا ظهور بثورات )

است. عوارض عمده بیماری عبارتند از عفونت گوش میانی – عفونت ریه – اسهال- سوء تغذیه – زخم قرنیه و کوری و تورم مغز .

عامل بیماری morbilli virus است و ژنوتیپ ویروس سرخک در ایران از نوع D4 می باشد .

دوره قابلیت سرایت بیماری

این مسئله از دیدگاه برنامه مراقبت فوق العاده با ارزش است . به طور معمول از 5-3 روز قبل از بروز بثورات سرخکی تا 4 روز پس از آن بیماری مسری تلقی می شود.

پروتکل کشوری برخورد با بیماری

گزارش دهی فوری £   گزارش دهی غیر فوری£  

  • در صورت برخورد با بیمار مشکوک به سرخک
    • بیمار را از نظر علایم بیماری با تعریف اپیدمیولوژیک مطابقت دهید.

تعریف اپیدمیولوژیک: طبقه بندی بیماری در نظام مراقبت به دو دسته بالینی و آزمایشگاهی تقسیم می شود. در کشور ما تا قبل از سال 83 از طبقه بندی بالینی استفاده می شد . پس از انجام واکسیناسیون همگانی سرخک – سرخجه بیماری در مرحله ی حذف قرار گرفته و از طبقه بندی آزمایشگاهی استفاده می شود:

تعریف مورد بالبنی : هر شخصی که به نظر پزشک از لحاظ بالینی مشکوک به سرخک بوده یا هر شخص با تب و راش ماکولوپاپولر (غیر وزیکولار) سرفه و کوریزا (آبریزش بینی) یا کنژنکتیویت .

تعریف آزمایشگاهی : وجود آنتی بادی IgM  اختصاصی سرخک در خون بیمار .

طبقه بندی آزمایشگاهی :

در این طبقه بندی موارد به چهار گروه (رد شده ،تایید آزمایشگاهی ، تایید اپیدمیولوژیک و تایید بالینی ) تقسیم می شود. تشخیص آزمایشگاهی با استفاده از نمونه خون ، نمونه ادرار یا نمونه گلو انجام میشود.

  • در صورتیکه علایم بیمار مطابق با تعریف اپیدمیولوژیک است منتظر تشخیص قطعی نباشید در اولین فرصت و به صورت تلفنی مشخصات بیمار را به مرکز بهداشت شهرستان گزارش دهید.این گزارش با توجه به مهلت زمانی واکسیناسیون اطرافیان و بررسی تردد بیمار در اماکن تجمعی از اهمیت خاصی برخوردار است .
  • بیمار را برای ارایه نمونه خون به آزمایشگاه مرکز بهداشت شهرستان راهنمایی کنید.
  • برای تمام موارد مشکوک به سرخک تهیه 3 نمونه از گلو خون و ادرار در روز 5 یا 6 بعد از شروع بثورات الزامی است ولی اگر احتمال دسترسی به بیمار وجود نداشته باشد می توان نمونه را در همان برخورد اول تهیه کرد در آزمایشگاه نمونه به میزان 5 میلی لیتر تهیه و پس از جدا کردن سرم آن در شرایط زنجیره سرما 8-4 درجه سانتی گراد به آزمایشگاه رفرنس ارسال می شود.
  • موارد جداسازی بیمار از اطرافیان را رعایت کنید کودکان در سن مدرسه باید به مدت 4 روز پس از ظهور راش ها از رفتن به مدرسه خودداری کنند. در بیمارستان جداسازی تنفسی از شروع مرحله کاتارال تا 4 روز پس از ظهور راش ها توصیه می شود.
  • موارد تماس را بررسی کنید . افرادی را که در تماس نزدیک با بیمار بوده اند از نزدیک معاینه کنید . سابقه واکسیناسیون آنها را بررسی و افرادی را که سابقه قطعی ایمنسازی و یا ابتلای قبلی ندارند و در سنین 9 ماه تا 25 سال هستند برای واکسیناسیون به نزدیکترین مرکز بهداشتی درمانی و یا مرکز بهداشت شهرستان ارجاع دهید.و این افراد باید در فاصله زکمانی کمتر از 72 ساعت از شروع علایم در بیمار واکسینه شوند . در مورد کودکان کمتر از 9 ماه و زنان باردار تجویز ایمونو گلوبولین استاندارد توصیه میشود
  • آموزشهای لازم را در مورد احتمال بروز علایم و لزوم مراجعه در اولین فرصت به بیمار یا اطرافیانش ارایه دهید.
  • بیمار یا والدین وی را برای دادن اطلاعات بیشتر در مورد مکان های تردد وی تشویق کنید.
  • اقدامات بهداشتی
    • بررسی مکانهای تجمعی . چنانچه یک مورد قطعی در یک کانون تجمعی گزارش شود ،کلیه بررسی فعال اطرافیان و موارد تماس . علاوه بر موارد تماس نزدیک در خانواده که توسط پزشک معالج یا کارشناس بهداشتی در اولین برخورد انجام می شود ،بلافاصله پس از دریافت گزارش بیماری ، پیگیری در منزل توسط پرسنل بهداشتی انجام می شود . در این بررسی جستجوی فرد دیگری با علایم مشابه در طول یکسال اخیر ، وضعیت واکسیناسیون اطرافیان و مکان های تردد بیمار کنترل می شود. در جریان این پیگیری نیز افرادی که در تماس نزدیک با بیمار بوده ، سابقه قطعی ایمنسازی و یا ابتلای قبلی ندارند و در سنین 9 ماه تا 25 سال هستند در فاصله زمانی کمتر از 72 ساعت از شروع علایم در بیمار واکسینه خواهند شد.
    • افراد 9 ماه تا 25 سال بدون توجه به وضعیت واکسیناسیون قبلی آنها واکسینه خواهند شد . چنانچه دو مورد یا بیشتر موارد مشکوک به سرخک در عرض کمتر از 14 روز در یک کانون تجمعی مشاهده شود ، بایستی نسبت به واکسیناسیون دسته جمعی آن محل بدون توجه به وضعیت واکسیناسیون قبلی آنها اقدام شود.
  • بهداشت محیط
    • ضدعفونی محیط : نیازی نیست
    • قرنطینه : بجز موارد مربوط به پادگان و خوابگاه ها در سایر موارد و در محیط های معمولی توصیه نمی شود.
  • سایر
    • پیشگیری اولیه :

تا قبل از سال 1383 در برنامه واکسیناسیون کشوری واکسن سرخک در سنین 9 ماهگی و 15 ماهگی توصیه می شد ولی امروزه در سنین 1 و 18 ماهگی همراه با واکسنهای سرخجه و اوریون تحت عنوان MMR استفاده می شود.

  • نظام مراقبت سرخک :
  • گزارش دهی : شامل گزارش فوری و تلفنی موارد بیماری و ثبت آن از محیط تا بالاترین سطح است.علاوه بر این استقرار برنامه بیماریابی فعال به صورت بازدید دوره ای کارشناسان بهداشتی از مراکز بستری بیمارستانی برای گزارش صفر هفتگی و ماهیانه ، مکمل گزارش دهی جاری موارد مشکوک است.
  • کلیه موارد مظنون به سرخک می بایست در مدت کمتر از 24 ساعت گزارش و ظرف 48 ساعت مورد بررسی قرار گیرند.
  • کلیه موارد مظنون به سرخک می بایست توسط مراکز مراکز درمانی به مرکز بهداشت شهرستان گزارش شوند و فقط به موارد اثبات شده اکتفا نشود.
  • در صورت بروز همه گیری ، نقشه پراکندگی جغرافیایی موارد باید تهیه شود.

درباره ی مادروکودک

 baby  امروزه دستیابی به اطلاعات علمی ، وبخصوص پزشکی ، دردنیای مجازی به سادگی میسرگشته است. اما متاسفانه وب سایت هایی که بتواننداین وظیفه رابه زبان فارسی انجام دهندناچیزویاحتی بهتراست گفته شودکه هیچ است.موسسه ایران مدلاین به منظوربرطرف کردن این نیازفارسی زبان های دنیا، دوپایگاه علمی " ایران مدلاین" [جهت دسترسی به دنیای علم پزشکی وتندرستی] و " مادروکودک" [ارائه اطلاعات علمی موثق درزمینه بیماری های مادروکودک] رافراهم وراه اندازی نموده است. هرچندکه تارسیدن به نقطه مطلوب ، فاصله زیادی است.