بیماری های مادر و شیردهی

نوشته شده توسط دکترعطایی :فوق تخصصی نوزادان در . ارسال در دنیای شیرخواران

امتیاز کاربران

ستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعال
 

 

چه بیماری ها و مشکلات مادر می تواند روی شیردهی او و تغذیه شیرخوار موثر واقع شود.

 

pregnant mothers diseases

الف: بیماریهای عفونی مادر :

در مادر مبتلا به عفونت های شایع نظیر سرما خوردگی و غیره ادامه شیردهی بلامانع است زیرا اگر شیرخوار مبتلا بشود انتقال مواد ایمنی بخش و پادتن ها به او، موجب تضعیف بیماری می شود .عفونت دستگاه گوارش و ادراری تناسلی مادر، خطری برای شیر خوار ندارد مگر آن که مادر دچار سپتی سمی (عفونت منتشر در بدن) شود که آن هم در صورت درمان با آنتی بیوتیک ، تغذیه با شیر مادر می تواند ادامه یابد.

1- بیماریهای ویروسی :

ویروس AIDS,HIV:

حدود یک سوم کودکانی که از مادران HIV مثبت به دنیا آمده اند، با وجود اینکه با شیر مادر تغذیه   نشده اند آلوده اند . برای شیرخواران HIV مثبت تغذیه با شیر مادر پیشرفت بیماری را آهسته می کند. خطر انتقال HIV در حین تغذیه با شیر مادر، بستگی به مرحله عفونت مادر، مدت تغذیه با شیر مادر و فاکتورهای ناشناخته دیگری مثل سطح ویتامین A مادر دارد. توصیه ها برای تغذیه با شیر مادر در مادران HIV مثبت متفاوت است . سازمان جهانی بهداشت برای کشورهای در حال توسعه توصیه می کند در صورتی شیر مادر قطع شود که دسترسی مستمر به جانشین شونده سالم و بهداشتی و مناسب وجود داشته باشد .

  • (Human T cell Lymphotrophic virus)HTLV از طریق تغذیه با شیر مادر می تواند منتقل شود. اگر چه ویروس با فریز کردن شیر نابود می شود و لیکن مطالعات پیشنهاد می کنند که زنان مبتلا و بخصوص زنانی که در مناطق شایع بیماری زندگی می کنند، باید از شیردادن خودداری نمایند .
  • هپاتیت A

در هپاتیت A منع شیردهی وجود ندارد. ولی ممکن است مادر به دلیل احساس ضعف و بیماری شدید در فاز حاد بیماری قادر به شیردهی نباشد. در این صورت شیردهی را موقتا قطع می کنند. دوشیدن شیر برای پیشگیری از احتقان و تزریق یک دوز عضلانی گاماگلوبولین به شیرخوار توصیه می شود.

  • هپاتیت B

نوزادان متولد شده از مادران مبتلا به هپاتیت B در عرض 12 ساعت اول تولد باید ایمونوگوبولین اختصاصی هپاتیت B و اولین دوز واکسن هپاتیتB را دریافت نمایند و دو نوبت بعدی واکسن یک ماه و شش ماه بعد از تولد تزریق شود و تغذیه با شیر مادر ادامه یابد.

  • هپاتیت C

احتمال انتقال هپاتیت C از طریق شیرمادر معلوم نیست اما در حد کم است . هپاتیت c مانعی برای تغذیه با شیرمادر نیست مگر این که مادر به نارسایی شدید کبد دچار شده باشد و یا همزمان با عفونت به HIV نیز مبتلا شود .

  • ویروس سیتومگال (CMV)

ویروس سیتومگال از طریق شیر مادر منتقل می شود. شیرهای پاستوریزه شده نظیر آن چه که در بانک های شیر وجود دارد، ویروس را نابود و خطر عفونت را حذف می کند.منجمد کردن شیر در 20- درجه سانتی گراد به مدت 7 روز ویروس را از بین می برد.

  • ویروس هرپس سیمپلکس (تب خال)

ویروس هرپس برای نوزادان کشنده است وزخم های هرپس ژنیتال نیز میتوانند به پستان مادر منتقل شوند . در مورد ابتلا مادر به هرپس در صورتی که شیرخوار با زخم هرپس تماس نداشته باشد و چنانچه زخم پوشیده شود و دوراز دسترس و تماس کودک قرار گیرد،شیردهی بلامانع است. شستن دست های مادر قبل از بغل کردن شیر خوار ضروری است . در صورتی که ضایعه هرپس روی نوک یا هاله پستان باشد، قطع موقت شیردهی از پستان تا بهبود ضایعه لازم است .

  • آبله مرغان

آبله مرغان یک بیماری شایع دوره کودکی است که اگرکودک بعد ازتولدمبتلا شودبه ندرت منجر به عارضه می شود، ولی در دوران جنینی سبب تولد نوزاد نارس شده ویا درنوزاد تازه بدنیا آمده می تواند کشنده باشد. دوره کمون 11تا21روز ومادرحدود7روز مسری است که شروع آن از2روز قبل از ظهور بثورات میباشد. اگر مادری 5 روز ( یا کمتر ) قبل از زایمان و یا 2 روز بعد از زایمان مبتلا به آبله مرغان شود بعضی از پزشکان توصیه به جدا کردن مادر و نوزاد می کنند اما بیماری بیش از نیمی از نوزادان خفیف است . اگر پستان مادر ضایعه ای نداشته باشد مادر باید شیر را بدوشد و شخص دیگری آن را به نوزاد بدهد. به نوزاد نیز باید VZIG تزریق نمود.

اگر مادر در یک ماه بعد از تولد دچار بیماری شود نیازی به قطع تغذیه با شیر مادر نیست به ویژه اگر VZIG هم به شیرخوار تزریق شده باشد .

  • سرخک

مثل آبله مرغان سرخک هم میتوانددرجنین ودوره نوزادی کشنده باشد. در صورت ابتلا مادر به سرخک، تا زمانی که مادر مسری است باید مادر و کودک را جدا کرده تا احتمال ابتلا شیرخوار کم شود. در صورت جدایی مادر و نوزاد ، باید مادر را تشویق کرد که شیر دوشیده خود را به شیرخوار بدهد تا آنتی بادی های موجود در شیر به نوزاد منتقل شود.

  • سرخچه

مادر مبتلا به سرخجه می تواند به شیردهی خود ادامه دهد .درواقع به این وسیله واکسیناسیون طبیعی برای شیرخوار فراهم میکند .

  • سل

در مادرانی که تست توبرکولین آنان مثبت است و بیماری فعال ندارند ، تغذیه کودک با شیر مادر بلامانع است . در مادر مبتلا به سل فعال ، نوزاد را بلافاصله پس از تولد باید جدا کنند زیرا بیماری از طریق تنفس منتقل می شود . ولی چون میکروب سل از طریق شیر مادر منتقل نمی شود لذا تغذیه شیرخوار با شیر دوشیده شده مادر بلامانع است .

  • دیگر بیماریهای عفونی
  • در تب مالت بهتر است مدت 48تا72ساعت اول که مادر تحت درمان قرار دارد شیردهی قطع شود وشیررا دوشیده ودور بریزند
  • تغذیه با شیر مادر باعث می شود که شیرخوار از ابتلا به وبا و تب تیفویید محافظت شود. مدرکی وجود ندارد که ثابت کند تیفوئید از طریق تغذیه با شیر مادر انتقال پیدا می کند. شواهدی مبنی بر انتقال جذام نیز از طریق شیر مادر وجود ندارد .
  • بیماری لایم نیز از طریق شیر مادر منتقل نمی شود .
  • مادر مبتلا به مالایار می تواند به شیردهی ادامه دهد.
  • توکسوپلاسموز نیز از طریق شیر مادر منتقل نمی شود و مادر با شیر دادن آنتی بادی را منتقل و کودک را علیه عفونت محافظت می نماید.
  • مادران مبتلا به کلامیدیا ، گنوره، سیفلیس می توانند به شیردهی ادامه دهند.

STIs

ب- بیماریهای غیرعفونی :

  • مشکلات قلبی و پرفشاری خون

هورمون پرولاکتین چون تولید کننده شیر و سبب آرامش مادر شیرده می شود لذا تغذیه کودک با شیر مادر برای مادری که مشکلات قلبی یا فشار خون بالا دارد مفید تر است .

از طرف دیگر تحقیقات انجام شده در زمینه اثرات شیردهی برعملکرد قلبی عروقی مادر، هیچ افزایش مهمی در فشار خون یا میزان برون ده قلب در مقایسه با مادران غیر شیرده نشان نداده است یعنی شیردهی هیچ فشار اضافی به قلب وارد نمی کند.

بسیاری از داروهای محرک قلب و نیز داروهای مربوط به پرفشاری خون با شیردهی سازگاری دارند. دیورتیک ها که غالبا برای درمان فشار خون بکار می روند میزان ادرار را افزایش می دهند و سطح مایعات بدن را پائین نگه می دارند . در صورت استفاده از دوز بالای دیورتیک ، تولید شیر کاهش می یابد بدین جهت بهتر است دیورتیک ها را با دوز کم تجویز نمود.

  • سیستیک فیبروسیس (Cystic Fibrosis)

بیماری CF یک بیماری مادرزادی است که دستگاه گوارش و تنفس را درگیر می کند. تا سال های اخیر به ندرت این دسته بیماران به سن بزرگسالی می رسیدند ولی با پیشرفت های درمانی ، بعضی زنان مبتلا به این بیماری صاحب فرزند هم می شوند .

مبتلایان ، ترشحات غلیظ و چسبنده ای دارند که سبب انسداد راه های هوایی و انسداد مجاری پانکراس و عدم ترشح آنزیم های گوارشی می شوند . علائم بالینی CF می تواند از خفیف تا شدید باشد. بعضی از افراد فقط از طریق تست های آزمایشگاهی قابل شناسائی هستند و عده ای به دلیل مشکلات گوارشی ، دچار افت وزن گیری خواهند بود .

شیر خانم های مبتلا به CF طبیعی است ولی باید از نظر نیازهای تغذیه ای به دقت کنترل شوند .

اگر چه اطلاعات در این مورد کم است ولی مطالعات موجود نشان می دهد آن دسته از مادران مبتلا به CF که شیرخواران خود را با شیر مادر تغذیه کرده اند، شیر شان از نظر غلظت ، پروتئین ،چربی و املاح در حد طبیعی بوده و کودک نیز رشد مطلوب داشته است.

برای جلوگیری از مشکلات تغذیه ایی مادر باید قبل از بارداری و در طی آن و بعد از بارداری وضعیت تغذیه خود را کنترل کند. اگر مادری نمی تواند از کاهش وزن خود جلوگیری کند و یا سلامت وی در خطر است و از طرفی فرزندش هم به خوبی وزن نمی گیرد نباید شیردهی را به او توصیه نمود.

تیروئید پرکار مشکل مهمی برای سلامت مادر است و موجب فشار بر روی قلب،عضلات و سیستم عصبی او می شود.اگر شرایط مادر سخت و شدید (بحرانی)باشد باید سریع تحت درمان قرار گیرد.

دارروهای ضد تیروئید در شیر ترشح می شوند ولی مانند بسیاری از داروها مقدار بسیار کمی به شیرخوار می رسد.اگر مادری به دلیل پرکاری تیروئید،دارو مصرف می کند باید به پزشک کودک اطلاع دهد تا او نیز تحت کنترل دقیق قرار گیرد.

لازم است بین پزشک مادر و پزشک کودک ارتباط برقرار باشد.

اگر درمان با مواد رادیواکتیو ضروری باشد قطع شیردهی و اگر استفاده تشخیصی داشته باشد قطع موقت آن توصیه می شود

اگر خونریزی شدید بعد از زایمان سبب آسیب غیر قابل برگشت غده هیپوفیز شود موجب بروز سندرم شیهان می گردد.در این سندرم علاوه بر اختلال در تولید و ترشح شیر،علائم دیگری از جمله از دست دادن موهای زهار،زیر بغل،عدم تحمل سرما،فشار خون پائین،آتروفی بافت رحم و ناباروری تظاهر می کند.

در مادرمبتلا به سندرم شیهان به دلیل خونریزی شدید بعد از زایمان کار کرد هیپوفیز مختل و منجر به کاهش تولید هورمون محرک تولید شیر یعنی پرولاکتین می شود.در این سندرم نادر اولین علامت،اختلال شیردهی در ساعات اولیه پس از زایمان است.

  • مولتیپل اسکلروزیس (MS)

در این بیماری به دلیل التهاب اطراف اعصاب ضعف ، بی حسی ، خواب رفتن اندام ها هم چنین تاری دید و اختلال تکلم ایجاد می شود . بیماری می تواند خفیف تا شدید باشد . در نوع خفیف با برطرف شدن بیماری ، دوره بهبود طولانی است نوع شدید بیماری به علت عود مکرر حملات ممکن است منجر به معلویت فرد شود.

چون علت بیماری تغییر در سیستم ایمنی مادر است لذا از طریق شیر قابل انتقال نیست حتی شیردهی به مدت بیشتر از 6 ماه موجب حفاظت شیر خوار از ابتلا به MS می شود زیرا :

  • شیرگاو مقدار کمتری اسید چرب غیر اشباع نسبت به شیر انسان دارد .
  • شیر انسان سیستم ایمنی را تقویت می کند تا در ادامه زندگی نسبت به ابتلا به MS مقاوم شود.
  • دیابت شیرین (DM)

دیابت یکی از شدید ترین بیماریهای متابولیک است . بدن فرد دیابتیک انسولین لازم را ترشح نمی کند و چون انسولین برای تبدیل قندها و نشاسته به انرژی ، لازم است در نتیجه میزان قند خون بالا می رود در دیابت وابسته به انسولین باید تزریق روزانه آن انجام و رژیم مخصوص رعایت شود.

شیر دادن مزایای فراوانی برای مادران دیابتی دارد از جمله :

  • هورمون های زمان شیردهی سبب آرامش مادر ، کاهش استرس و کنترل بهتر دیابت می شود .
  • ترشح هورمون های شیردهی مصرف انرژی را کم می کند لذا نیاز به انسولین کاهش می یابد.
  • بسیاری ازمادران دیابتی زمان شیردادن احساس سلامت کامل می کنند.
  • شیر دادن احساس عاطفی و نزدیکی مادر و شیرخوار را بیشتر می کند.
  • دیابت بعد از تولد به دلیل تغییرات هورمونی و تغییرات تدریجی روانی ، بهتر کنترل می شود.
  • شیردهی این احساس را در مادر ایجاد می کند که با مادران دیگر هیچ تفاوتی ندارند .
  • باعث کمتر شدن احتمال ابتلا شیرخوار به دیابت در آینده می گردد.
  • عفونت های گوش و عفونت های گوارشی و مشکلات آلرژیک در کودک کمتر است .

مادران دیابتی نیاز به مراقبت دقیق در حین بارداری و هنگام زایمان دارند :

در چند روز اول پس از زایمان به دلیل تغییرات هورمونی ، ممکن است نوسانات قابل توجهی در قند خون مادر اتفاق بیفتد این تغییرات ناگهانی باید به دقت کنترل شوند . یکبار که رژیم و انسولین مادر تنظیم شود دیگر مادر مشکلی در آینده نخواهد داشت . چه مادر شیر بدهد و چه ندهد این تغییرات وجود دارد و اگر مادر شیر بدهد به علت ترشح هورمون های زمان شیردهی کنترل دیابت آسان تر می شود .

حدود 50%نوزادان مادران دیابتیک دچار هیپوگلیسمی می شوند یا حداقل قند خون پائین دارند این خطر در صورتی که دیابت در طول حاملگی کنترل شده باشد کاهش می یابد.

در صورت عدم کنترل بیماری ، جنین این مادران در معرض سطح بالائی از قند قرار می گیرند که ارگان های مختلف آنرا به صورت چربی ذخیره می کنند . همینطور سطح بالائی از انسولین هم تولید می شود بعد از تولد این سطح بالای انسولین سبب هیپوگلیسیمی می شود . بسیاری از نوزادان به سرعت خود را تطبیق می دهند ولی در صدی از آنان به ویژه نوزادان نارس نمی توانند این تطابق را ایجاد کنند در نتیجه مشکلاتی به وجود می آید . در این شرایط بهترین کار تغذیه با شیر مادر است به هر طریقی که امکان داشته باشد تزریق گلوکز از راه وریدی فقط در شرایطی ضروری است که شیرخوار علامت داشته باشد.

 

درباره ی مادروکودک

 baby  امروزه دستیابی به اطلاعات علمی ، وبخصوص پزشکی ، دردنیای مجازی به سادگی میسرگشته است. اما متاسفانه وب سایت هایی که بتواننداین وظیفه رابه زبان فارسی انجام دهندناچیزویاحتی بهتراست گفته شودکه هیچ است.موسسه ایران مدلاین به منظوربرطرف کردن این نیازفارسی زبان های دنیا، دوپایگاه علمی " ایران مدلاین" [جهت دسترسی به دنیای علم پزشکی وتندرستی] و " مادروکودک" [ارائه اطلاعات علمی موثق درزمینه بیماری های مادروکودک] رافراهم وراه اندازی نموده است. هرچندکه تارسیدن به نقطه مطلوب ، فاصله زیادی است.